Tekanan atau stress adalah keadaan emosi atau mental yang terhasil daripada menghadapi pelbagai masalah. Ia boleh menjejaskan orang ramai dari semua peringkat umur dan jantina. Perubahan pesat dalam faktor persekitaran, ekonomi dan sosial dalam kehidupan moden telah membawa kepada perubahan gaya hidup yang drastik, mengakibatkan perasaan negatif seperti tekanan, ketidakselesaan, kekacauan, ketakutan, kebimbangan dan kekecewaan.

Apabila individu menganggap atau menilai masalah ini sebagai mengancam kesejahteraan mental mereka atau berpotensi membahayakan kesihatan fizikal mereka, ia mengganggu keseimbangan badan dan minda. Psikologi menjelaskan bahawa tekanan adalah keadaan ketidakseimbangan mental dan fizikal yang menyebabkan turun naik dan menjelma sebagai pelbagai tingkah laku yang boleh diperhatikan dan tidak kelihatan.

Tekanan memberi kesan kepada badan dan minda. Ia adalah keadaan yang terhasil daripada tekanan yang menyebabkan perubahan negatif dalam tingkah laku manusia. Oleh itu, tekanan harus dihapuskan.

Bagaimanapun, dalam dunia global hari ini, hasil daripada perkembangan dalam pelbagai bidang, pertumbuhan hubungan ekonomi, politik, teknologi dan budaya di seluruh dunia, dan dengan perubahan yang semakin pesat, orang ramai hari ini lebih menumpukan pada perkara luaran daripada kesejahteraan dalaman. Ini mengakibatkan peningkatan tahap tekanan dan trend penyakit mental yang semakin meningkat disebabkan oleh rangsangan moden ini.

Walaupun, kita bebas bergerak ke mana sahaja, kadang kala tekanan perasaan akan tetap dialami. Itu keadaan bagi kita yang bebas. Bagaimana pula mereka yang terkurung di sebalik tembok besi – penjara. Pastinya, mereka iaitu banduan akan lebih mengalami tekanan perasaan atau stress berpanjangan diikuti kemurungan dan risiko bunuh diri disebabkan kurangnya kebebasan.

Pengurusan tekanan melibatkan pelbagai kaedah yang mempengaruhi gelombang otak dan persepsi serta tafsiran tahap tekanan, yang tercermin dalam tingkah laku. Justeru, pihak penjara di Thailand telah mengambil satu langkah mengurangkan tekanan dihadapi banduan dengan menggunakan muzik.

Terapi muzik adalah salah satu kaedah yang digunakan untuk menguruskan tekanan. Muzik boleh membawa kebahagiaan, keseronokan estetik, keseronokan dan relaksasi, sekali gus mengurangkan kebimbangan dan tekanan.

Oleh itu, muzik sesuai digunakan dalam aktiviti terapi untuk merawat penyakit dan memulihkan kesejahteraan fizikal dan mental. Muzik boleh membantu merawat masalah fizikal dan mental, sekali gus mengurangkan stress dalam kalangan banduan.

Menyedari keberkesanan muzik dapat mengurangkan stress, Penjara Pusat Narathiwat mengambil pendekatan baharu dengan membawa sekumpulan ahli muzik, influencer, penyanyi dan youtuber, untuk menghiburkan hampir 3,000 banduan di dalam penjara itu, baru-baru ini.

Walaupun penjara berusaha untuk meningkatkan kualiti hidup banduan, penyediaan perkhidmatan kesihatan menghadapi pelbagai halangan, seperti dana yang tidak mencukupi, kekurangan kakitangan, dan keadaan penjara yang terlalu sesak. Ini menjadikan penjara sebagai sumber ketidaksamaan fizikal dan mental.

Penjara, sebagai tempat terpencil yang direka untuk memisahkan pesalah daripada masyarakat, dicirikan oleh kesesakan, kekurangan kebebasan, pengasingan daripada dunia luar, pemisahan daripada keluarga yang membawa kepada kekurangan kehangatan dan sokongan, dan pematuhan ketat terhadap peraturan.

Persekitaran penjara dipenuhi dengan paksaan dan tekanan daripada pegawai atau rakan banduan. Tekanan psikologi ini membawa kepada tekanan, iaitu keadaan penderitaan yang boleh mengakibatkan jenayah, penderaan fizikal, pergaduhan, bunuh diri dan banyak lagi.

Komander Penjara Pusat Narathiwat, Surin Chanthep (gambar) berkata, program ‘Muzik Di Sebalik Tembok Besi’ bertujuan mengurangkan tekanan perasaan dalam kalangan banduan, selain menyambut tahun baharu 2026.

“Aktiviti ini adalah untuk membantu mereka merehatkan minda mereka. Kami mahu mereka gembira. Ia juga merupakan sebahagian daripada dasar jabatan untuk menggunakan muzik sebagai terapi bagi membantu banduan memulihkan minda mereka, membantu mereka menjadi orang yang lebih baik.

“Ia juga bertujuan mendekatkan mereka dengan masyarakat. Supaya masyarakat masih mengambil berat tentang mereka dan tidak meninggalkan mereka. Kami mahu sukarelawan datang dan memberi galakan, membantu mereka berfikir secara positif, mengubah pemikiran mereka.

“Kami mahu sukarelawan baik dalam bidang muzik mahupun seni, datang ke penjara membantu menghilangkan stress mereka dengan cara yang istimewa,” katanya kepada media Malaysia selepas program berkenaan, baru-baru ini.

Di Malaysia, persembahan muzik di dalam penjara mungkin tidak diadakan atas faktor keselamatan.

“Di Penjara Pusat Narathiwat ada lebih 3,000 banduan. Kakitangan penjara pula hanya kira-kira 90 orang. Bayangkan persembahan muzik diadakan secara terbuka dihadiri oleh ribuan banduan.

“Semuanya terkawal. Kami gembira kerana ketika kumpulan muzik membuat persembahan, semua banduan berkelakuan baik. Kami melihat semua banduan gembira dan memberi kerjasama baik.

“Kita akan menganjurkan lagi aktiviti seperti ini untuk mengurangkan stress. Kami juga merancang untuk menganjurkan satu pertandingan nyanyian dalam kalangan banduan wanita tidak lama lagi,” jelas Surin lebih lanjut.

Banduan mungkin sukar untuk meringankan penderitaan mereka disebabkan oleh batasan fizikal dan mental. Pemenjaraan menghilangkan kemanusiaan pesalah, memusnahkan maruah mereka. Semua manusia berhak mendapat hak yang sama rata. Oleh itu, perhatian harus diberikan kepada penggalakan dan pembangunan kesejahteraan fizikal dan mental banduan supaya mereka dapat mengekalkan semangat mereka dan menjalani kehidupan yang bahagia selepas itu.

Surin menjelaskan salah satu cara untuk memupuk sikap positif dalam kalangan banduan adalah dengan memberi mereka kegembiraan, ketenangan, dan galakan, bertujuan memupuk pandangan positif tentang kehidupan di dalam dan selepas keluar dari penjara.

“Terapi muzik untuk banduan digunakan untuk melegakan tekanan, memberi inspirasi kepada mereka, dan menyediakan mereka untuk integrasi semula ke dalam masyarakat, melalui pelbagai projek yang dianjurkan oleh artis dan pakar sukarelawan.

“Program ini dianjurkan untuk menjaga perasaan banduan… memang menjadi amalan di dalam penjara ini tidak mahu menguris perasaan tahanan atau banduan. Kami tidak mahu mereka bersedih ketika di dalam jagaan kami,” kata Surin.

---

โครงการ ‘ดนตรีหลังกำแพง’ เรือนจำกลางนราธิวาส คลายเครียดของผู้ต้องขัง

ความเครียดเป็นสภาวะทางอารมณ์หรือจิตใจที่เกิดจากการเผชิญปัญหาต่างๆ อาจส่งผลต่อคนทุกวัยและทุกเพศ การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคมในชีวิตสมัยใหม่ได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตที่รุนแรง ส่งผลให้เกิดความรู้สึกเชิงลบ เช่น ความเครียด ความรู้สึกไม่สบาย ความสับสนวุ่นวาย ความกลัว ความวิตกกังวล และความหงุดหงิด

เมื่อบุคคลรับรู้หรือประเมินปัญหาเหล่านี้ว่าเป็นภัยคุกคามต่อความเป็นอยู่ที่ดีทางจิตใจหรืออาจส่งผลเสียต่อสุขภาพร่างกาย ก็จะรบกวนความสมดุลของร่างกายและจิตใจ จิตวิทยาอธิบายว่าความเครียดเป็นสภาวะของความไม่สมดุลทางจิตใจและร่างกายที่ทำให้เกิดความผันผวนและแสดงออกเป็นพฤติกรรมต่างๆ ที่สังเกตได้และมองไม่เห็น

ความเครียดส่งผลต่อร่างกายและจิตใจ เป็นภาวะที่เกิดจากความเครียดที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านลบในพฤติกรรมของมนุษย์ ดังนั้นควรขจัดความเครียด

อย่างไรก็ตาม ในโลกปัจจุบันนี้ ผลจากการพัฒนาในด้านต่างๆ การเติบโตของความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ การเมือง เทคโนโลยี และวัฒนธรรมทั่วโลก และด้วยการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว ผู้คนในปัจจุบันจึงให้ความสำคัญกับสิ่งภายนอกมากกว่าความเป็นอยู่ที่ดีภายใน ส่งผลให้ระดับความเครียดเพิ่มขึ้นและแนวโน้มความเจ็บป่วยทางจิตเพิ่มขึ้นเนื่องจากสิ่งเร้าสมัยใหม่เหล่านี้

แม้ว่าเราจะเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระทุกที่ แต่บางครั้งความกดดันทางอารมณ์ก็ยังคงประสบอยู่ นั่นคือสถานการณ์สำหรับเราผู้เป็นอิสระ แล้วคนที่ถูกขังอยู่หลังกำแพง- เรือนจำล่ะ แน่นอนว่าผู้ที่เป็นนักโทษจะประสบกับความเครียดทางอารมณ์มากขึ้นหรือความเครียดที่ยืดเยื้อ ตามมาด้วยภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงในการฆ่าตัวตายเนื่องจากขาดอิสรภาพ

การจัดการความเครียดเกี่ยวข้องกับวิธีการต่างๆ ที่มีอิทธิพลต่อคลื่นสมอง ตลอดจนการรับรู้และการตีความระดับความเครียด ซึ่งสะท้อนให้เห็นในพฤติกรรม ดังนั้นเรือนจำในประเทศไทยจึงได้ดำเนินการเพื่อลดความกดดันที่ผู้ต้องขังต้องเผชิญโดยใช้ดนตรี

ดนตรีบำบัดเป็นวิธีหนึ่งที่ใช้ในการจัดการกับความเครียด ดนตรีสามารถนำความสุข ความเพลิดเพลินทางสุนทรีย์ ความเพลิดเพลิน และความผ่อนคลาย ซึ่งช่วยลดความวิตกกังวลและความเครียดได้

ดนตรีจึงเหมาะสำหรับใช้ในกิจกรรมบำบัดรักษาโรคและฟื้นฟูสุขภาพกายและใจ ดนตรีสามารถช่วยบำบัดปัญหาทางร่างกายและจิตใจได้ ซึ่งช่วยลดความเครียดของผู้ต้องขังได้

เรือนจำกลางนราธิวาส ตระหนักถึงประสิทธิผลของดนตรีในการลดความเครียด จึงใช้แนวทางใหม่โดยนำกลุ่มนักดนตรี อินฟลูเอนเซอร์ นักร้อง และยูทูปเบอร์ มาร่วมสร้างความบันเทิงให้กับนักโทษเกือบ 3,000 คนในเรือนจำเมื่อเร็วๆ นี้

แม้ว่าเรือนจำจะพยายามปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขัง แต่การให้บริการด้านสุขภาพยังเผชิญกับอุปสรรคต่างๆ เช่น เงินทุนไม่เพียงพอ การขาดแคลนเจ้าหน้าที่ และสภาพเรือนจำที่แออัดยัดเยียด ทำให้เรือนจำเป็นแหล่งของความไม่เท่าเทียมกันทางร่างกายและจิตใจ

เรือนจำเป็นสถานที่กักขังซึ่งออกแบบมาเพื่อแยกผู้กระทำความผิดออกจากสังคม มีลักษณะพิเศษคือความแออัดยัดเยียด ขาดอิสรภาพ แยกตัวจากโลกภายนอก แยกจากครอบครัว นำไปสู่การขาดความอบอุ่นและการสนับสนุน และการยึดมั่นในกฎเกณฑ์อย่างเคร่งครัด

สภาพแวดล้อมในเรือนจำเต็มไปด้วยการบังคับและแรงกดดันจากเจ้าหน้าที่หรือเพื่อนนักโทษ ความเครียดทางจิตใจนี้นำไปสู่ความเครียด ซึ่งเป็นสภาวะแห่งความทุกข์ทรมานที่อาจส่งผลให้เกิดอาชญากรรม การทารุณกรรมทางร่างกาย การทะเลาะวิวาท การฆ่าตัวตาย และอื่นๆ อีกมากมาย

สุรินทร์ จันทร์เทพ ผู้บัญชาการเรือนจำกลางนราธิวาส กล่าวว่า โครงการ ‘ดนตรีหลังกำแพง’ มีวัตถุประสงค์เพื่อลดความเครียดทางอารมณ์ของผู้ต้องขัง นอกเหนือจากการต้อนรับปีใหม่ 2569

“กิจกรรมนี้เพื่อช่วยให้พวกเขาได้ผ่อนคลายจิตใจ เราอยากให้พวกเขามีความสุข นอกจากนี้ยังเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายของกรมฯ ที่จะใช้ดนตรีเป็นการบำบัด เพื่อช่วยให้ผู้ต้องขังฟื้นฟูจิตใจ ช่วยให้พวกเขาเป็นคนดีขึ้น”

“มันยังมีเป้าหมายที่จะพาพวกเขาเข้าใกล้ชุมชนมากขึ้นด้วย เพื่อให้ชุมชนยังคงห่วงใยไม่ทอดทิ้ง เราอยากให้อาสาสมัครเข้ามาให้กำลังใจ ช่วยให้คิดบวก เปลี่ยนความคิด

“เราต้องการอาสาสมัครทั้งในสาขาดนตรีและศิลปะมาที่เรือนจำเพื่อช่วยคลายความเครียดด้วยวิธีพิเศษ” เขากล่าวกับสื่อมาเลเซียหลังจบโครงการนี้เมื่อเร็วๆ นี้ ในมาเลเซีย การแสดงดนตรีในเรือนจำอาจไม่จัดขึ้นด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัย

“ในเรือนจำกลางนราธิวาสมีนักโทษมากกว่า 3,000 คน เจ้าหน้าที่เรือนจำมีเพียง 90 คน ลองจินตนาการถึงการแสดงดนตรีที่จัดขึ้นอย่างเปิดเผยโดยมีนักโทษหลายพันคนเข้าร่วม

“ทุกอย่างอยู่ภายใต้การควบคุม เรามีความสุขที่เมื่อวงดนตรีแสดง นักโทษทุกคนประพฤติตัวดี เราเห็นนักโทษทุกคนมีความสุขและให้ความร่วมมือเป็นอย่างดี

“เราจะจัดกิจกรรมแบบนี้มากขึ้นเพื่อลดความเครียด และมีแผนจะจัดการแข่งขันร้องเพลงในหมู่นักโทษเร็วๆ นี้” สุรินทร์ อธิบายเพิ่มเติม

ผู้ต้องขังอาจพบว่าเป็นการยากที่จะบรรเทาความทุกข์ทรมานเนื่องจากข้อจำกัดทางร่างกายและจิตใจ การจำคุกจะขจัดความเป็นมนุษย์ของผู้กระทำความผิด ทำลายศักดิ์ศรีของพวกเขา มนุษย์ทุกคนสมควรได้รับสิทธิที่เท่าเทียมกัน จึงควรให้ความสำคัญกับการส่งเสริมและพัฒนาความเป็นอยู่ที่ดีทั้งทางร่างกายและจิตใจของผู้ต้องขังให้สามารถรักษาจิตวิญญาณและใช้ชีวิตอย่างมีความสุขต่อไปได้

สุรินทร์อธิบายว่าวิธีหนึ่งในการสร้างทัศนคติที่ดีแก่ผู้ต้องขังคือการมอบความสุข ความสงบ และการให้กำลังใจ โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างทัศนคติเชิงบวกต่อชีวิตขณะที่อยู่ในเรือนจำและหลังออกจากเรือนจำ

“ดนตรีบำบัดสำหรับนักโทษใช้เพื่อบรรเทาความเครียด สร้างแรงบันดาลใจ และเตรียมพวกเขาให้พร้อมสำหรับการกลับคืนสู่สังคม ผ่านโครงการต่างๆ ที่จัดโดยศิลปินและผู้เชี่ยวชาญอาสาสมัคร

“โปรแกรมนี้จัดขึ้นเพื่อดูแลความรู้สึกของผู้ต้องขัง…เป็นแนวปฏิบัติในเรือนจำแห่งนี้ที่จะไม่ทำร้ายความรู้สึกของผู้ต้องขังหรือผู้ต้องขัง เราไม่อยากให้พวกเขาเศร้าใจขณะอยู่ในความดูแลของเรา” สุรินทร์กล่าว