Dalam kes Tragedi Tak Bai 2004, defendan telah didakwa membunuh atau menyebabkan kematian orang lain. Tetapi kini mereka telah menghilangkan diri, termasuk melarikan diri ke luar negara.

Statut had untuk kes itu hampir tamat Jumaat ini (25 Oktober), yang boleh mengakibatkan penamatan semua prosiding undang-undang terhadap mereka.

Selepas tarikh itu, defendan dan suspek boleh ‘menjelmakan’ diri di hadapan umum dan hidup seperti biasa, tanpa bimbang akan ditangkap atau didakwa dalam kes Tragedi Tak Bai 2004.

Bersembunyi, atau melarikan diri sementara ke luar negara, berpunca daripada tindakan defendan mengeksploitasi statut had – satu taktik yang tidak eksklusif untuk kes Tak Bai tetapi juga digunakan dalam beberapa kes lain.

Di sesetengah negara, untuk jenayah berat, statut had tidak digunakan. Selagi bukti wujud, sebaik sahaja defendan ditangkap, prosiding undang-undang boleh diteruskan. Sebagai alternatif, sebaik sahaja pendakwa memfailkan pertuduhan, statut pengehadan digantung dan dimulakan semula. Ini bermakna statut ditetapkan semula setiap kali pertuduhan difailkan.

Sebagaimana, sistem perundangan Perancis, statut pengehadan digantung dan dimulakan semula apabila pertuduhan difailkan, atau statut pengehadan tidak boleh dikira jika tertuduh melarikan diri. Statut pengehadan sepatutnya tidak terpakai jika defendan terlepas daripada pendakwaan.

Perkara ini dibincangkan beberapa ahli akademik Thailand yang menyimpulkan bahawa statut kes Tak Bai perlu digantung sehingga semua defendan dan tertuduh ditangkap.

Penolong Profesor, Prinya Thaewanarumitkul, dari Fakulti Undang-Undang Universiti Thammasat, Bangkok, mencadangkan agar Jemaah Menteri menggunakan kuasanya mengikut Seksyen 172 Perlembagaan Negara untuk mengeluarkan dekri diraja yang meminda Kanun Jenayah bagi menghalang statut had daripada dikira dalam kes di mana defendan telah melarikan diri.

Langkah ini akan bertujuan memastikan keselamatan negara dan keselamatan awam di tiga wilayah Selatan Thai – Yala, Narathiwat dan Pattani – kerana proses perundangan untuk meluluskan akta boleh mengambil masa.

Beliau menekankan keperluan untuk mendesak pindaan undang-undang selanjutnya bagi menghalang statut had daripada terpakai kepada kesalahan di mana kakitangan kerajaan menyebabkan kematian rakyat atau melakukan perbuatan rasuah. Ini termasuk menggantung statut had dan memulakannya semula apabila pendakwa memfailkan tuduhan.

Penolong Profesor Pokpong Srisanit, dekan Fakulti Undang-undang di Universiti Thammasat, dalam satu seminar bertajuk “Kes Jenayah Tak Bai Mendekati Statut Had: Siapa Bertanggungjawab? Bolehkah Kes Diteruskan?” pada hari Ahad lalu (20 Oktober) mencadangkan pindaan kepada Kanun Jenayah bagi mengelakkan pesalah daripada mengeksploitasi statut batasan kes dengan melarikan diri dan menunggu tempoh tamat sebelum kembali.

Tragedi Tak Bai berlaku pada 25 Oktober 2004, apabila tentera dan polis menggunakan kekerasan untuk menyuraikan bantahan umat Islam Islam tempatan di hadapan Balai Polis Tak Bai, Narathiwat. Pasukan keselamatan melepaskan tembakan ke udara dan kemudian ke arah orang ramai, membunuh tujuh orang.

Lebih 1,000 penunjuk perasaan ditangkap dan dimuat dalam 25 lori tentera secara bertindan-tindan untuk dihantar ke Kem Tentera Ingkayut Borihan di Pattani. Pada masa trak tiba di kem, 78 daripada penunjuk perasaan telah meninggal dunia akibat sesak nafas.

Sementara itu, Abdulkorhar Awepute, seorang peguam dalam kes Tak Bai, berkata kes itu mencerminkan ketidakadilan yang berlaku di tiga wilayah sempadan selatan.

Beliau menyatakan bahawa walaupun pindaan undang-undang yang dicadangkan boleh menjadi penyelesaian sementara, isu teras terletak kepada ketidakupayaan undang-undang untuk memberi keadilan di rantau ini.

Sebagai contoh, inkues terhadap kematian harus membawa kepada pengecaman penjenayah. Bagaimanapun, dalam kes seperti Tak Bai dan lain-lain, pihak yang bertanggungjawab selalunya dibenarkan untuk tidak dihukum, katanya.

Menteri Kehakiman Tawee Sodsong pula berpendapat hanya ‘keajaiban’ boleh membawa 14 suspek kes Tak Bai ke mahkamah sebelum statut pengehadan tamat Jumaat ini.

Katanya walaupun Jabatan Siasatan Khas (DSI) tidak mempunyai bidang kuasa terhadap kes ini, ia telah melantik beberapa penyiasat untuk membantu polis mengesan suspek.

“Polis dan agensi keselamatan telah melakukan yang terbaik. Saya harap keajaiban akan berlaku,” katanya.

Tawee yang juga Setiausaha Agung Parti Prachachat berkata beliau mengetahui bahawa pihak pendakwa raya sebenarnya telah menghentikan kes itu pada 2019, tetapi kemudian pemimpin Parti Prachachart, Kamolsak Lweewamoh @ Wan Johan meminta jawatankuasa keadilan Dewan Rakyat untuk menghidupkan semula kes itu.

Beliau berkata, aduan Kamolsak mendorong panel Dewan Rakyat untuk mendesak Pejabat Peguam Negara menyambung semula siasatan sebelum ia memutuskan untuk mendakwa suspek pada September.

“Sekurang-kurangnya, waran tangkap telah dikeluarkan dan saudara-mara telah mengetahui kebenaran tentang kematian dan siapa yang bertanggungjawab.

“Saya amat simpati dengan keluarga mangsa. Saya faham bahawa keadilan yang tertangguh adalah satu ketidakadilan,” tambah Tawee.

Beliau menambah bahawa pihak berkuasa telah mengetahui bahawa sekurang-kurangnya dua suspek telah meninggalkan negara ini melalui laluan yang sah, manakala yang lain mungkin telah menyelinap keluar.

“Memandangkan mereka telah melarikan diri ke luar negara, sukar untuk kami mengesan mereka. Kami sudah melakukan yang terbaik dan hanya tinggal beberapa hari sahaja lagi,” katanya.

Sebelum ini, Pendakwa Raya Thailand dan saudara mara 48 daripada 85 umat Islam yang terbunuh dalam Tragedi Tak Bai itu, telah memfailkan dua saman terhadap 14 defendan, tetapi semua mereka tidakdapat dihadapkan ke mahkamah sehingga kini.

Pendakwa raya juga memutuskan untuk mendakwa Jeneral Chalermchai Wiroonphet, bekas Komander Divisyen Infantri ke-5 dan tujuh pemandu trak tentera kerana menyebabkan kematian 78 penunjuk perasaan akibat sesak nafas ketika mereka dibawa ke kem tentera di Pattani.

Bagaimanapun, saudara kepada 48 mangsa memutuskan untuk menyaman Jeneral Pisan Wattanawongkiri, bekas Ketua Tentera Wilayah 4, Chalermchai dan lima defendan lain, yang merupakan pegawai kanan Narathiwat dan wilayah sempadan selatan ketika itu.

Chalermchai dinamakan sebagai defendan dalam kedua-dua kes.

Sementara itu, Pisan dilaporkan “sembuh” daripada masalah kesihatan di luar negara. Dia meninggalkan parti pemerintah Pheu Thai, melepaskan jawatan Ahli Parlimennya pada 15 Oktober, dan menyatakan bahawa dia tidak akan kembali ke Thailand sebelum akhir bulan ini.