NARATIHWAT (Selatan Thai): Peguam Negara Thailand hari ini (18 September 2024) mengarahkan lapan suspek didakwa di mahkamah terkait dengan ‘Tragedi Tak Bai’ yang menyebabkan 78 individu – semuanya Melayu Islam – terbunuh dalam satu tunjuk perasaan aman pada 2004 lalu.

Mereka – enam askar dan dua orang awam – didakwa atas pembunuhan yang dirancang dengan akibat yang boleh dijangka.

Peguam Negara Amnat Jedcharoenruk telah memutuskan untuk meminta polis membawa lapan suspek ke mahkamah untuk dibicarakan. Sekiranya polis tidak dapat berbuat demikian selewat-lewatnya pada 25 Oktober depan, statut kes itu akan tamat, dan tiada lagi kes boleh dibawa ke mahkamah.

Kumpulan lapan individu itu – kecuali bekas Komander Divisyen Infantri ke-5, Mejar Jeneral Chalermchai Wirunphet – adalah individu baharu yang didakwa, berbeza dengan tujuh individu lain yang diperintah oleh Mahkamah Wilayah Narathiwat supaya memberi keterangan pembelaan berkaitan kes itu.

Dalam kes ini, Peguam Negara menerima kes pembunuhan di luar undang-undang dan siasatan bedah siasat oleh Mahkamah Wilayah Songkhla daripada Pemangku Pesuruhjaya Agung Polis Diraja Thailand, Pol. Lt. Jeneral Itthiphon Atchariyapradit, pada 25 April lalu.

Ini adalah kali pertama siasatan itu didedahkan kepada umum.

Menurut laporan siasatan itu, kes bermula apabila seorang pegawai di Balai Polis Tak Bai, Narathiwat, Gama Ali menuduh enam sukarelawan keselamatan kampung (VSV), memberikan senapang patah milik kerajaan kepada anggota kumpulan bersenjata pada 19 Oktober 2004.

Pegawai polis terbabit kemudian secara palsu melaporkan kepada pihak berkuasa bahawa senjata itu telah dicuri. Susulan itu enam sukarelawan berkenaan ditangkap.

Kemudian pada 25 Oktober 2004 kira-kira jam 10 pagi, sekumpulan kira-kira 300 hingga 400 orang berkumpul di hadapan Balai Polis Tak Bai, menuntut pembebasan segera semua suspek tanpa syarat. Jumlah mereka yang hadir kemudian terus meningkat.

Sehingga jam 1 pagi, Panglima Tentera Darat ke-4 (ketika itu) Lt Jeneral Pisal Wattanawongkiri mengarahkan perhimpunan itu ditamatkan. Pada masa itu, Daerah Tak Bai berada di bawah perisytiharan undang-undang tentera.

Lt Jen Pisan turut memanggil ketua kampung, orang tua kampung, dan ibu bapa enam suspek untuk berunding, namun tidak berjaya. Penunjuk perasaan mencadangkan syarat menuntut pembebasan segera semua suspek dan menjerit untuk menimbulkan provokasi kepada pegawai. Keadaan kelam kabut beransur-ansur menjadi lebih ganas.

Mej Jeneral Chalermchai Wirunphetch, tertuduh pertama dalam kes pembunuhan di luar undang-undang (pangkatnya pada masa itu adalah Komander Divisyen Infantri ke-5 atau komander Divisyen Infantri ke-5), memanggil pasukan dari pelbagai unit dan menyediakan 25 trak untuk menyuraikan tunjuk perasaan.

Tembakan juga dilepaskan ke arah penunjuk perasaan menyebabkan tujuh individu terbunuh.

Kira-kira jam 4 petang, pihak berkuasa mula menyuraikan protes dan menangkap penunjuk perasaan serta memuatkan mereka ke dalam semua 25 trak, dengan purata 40 hingga 50 orang dalam setiap trak, dan bertolak ke Kem Ingkayutthaborihan di Daerah Nong Chik, Wilayah Pattani, pada jam 7 malam dan tiba dua jam kemudian.

Ketika tahanan diturunkan dari lori, didapati seramai 78 orang telah meninggal dunia. Trak yang dinaiki si mati dipandu suspek 2, 3, 4, 5, 6 dan 8 dengan suspek 7 sebagai pengawal konvoi.

Penyiasat di Balai Polis Nong Chik di Wilayah Pattani telah mendakwa pegawai berkaitan dengan pembunuhan di luar undang-undang dan laporan bedah siasat dilakukan. Butiran kedua-dua kes adalah seperti berikut:

1. Kes pembunuhan di luar undang-undang melibatkan lapan tertuduh terdiri daripada:

• Tertuduh pertama, General Chalermchai Wirunphet;
• Tertuduh kedua, 2nd Lt Lieutenant Nattawut Lueamsai;
• Tertuduh ketiga, Wisanu Lertsongkram;
• Tertuduh keempat, Lt Koander Wisanukorn Chaisarn;
• Tertuduh kelima, Piti Yankaew;
• Tertuduh keenam, Ratchadet @Phitak Srisuwan;
• Tertuduh ketujuh, Lt Kol Prasert Mathimin; dan
• Tertuduh kelapan, 2nd Lt Ritthirong Phromrit.

Bagi pertuduhan membunuh dengan sengaja mengikut Seksyen 83 dan 288 Kanun Jenayah, penyiasat memutuskan tidak mendakwa tertuduh dengan alasan mereka menjalankan tugas rasmi.

2. Laporan bedah siasat mengenai kematian 78 tahanan telah diserahkan oleh penyiasat kepada Pejabat Pendakwa Raya Wilayah Pattani pada 2004, dan pihak pendakwa memfailkan petisyen di Mahkamah Wilayah Pattani untuk menjalankan bedah siasat mengikut prosedur undang-undang pada tahun sama.

Kemudian, kes itu dipindahkan ke Mahkamah Wilayah Songkhla untuk siasatan, di mana saudara si mati melantik peguam untuk menyoal balas di mahkamah.

Pada 2005, Mahkamah Wilayah Songkhla telah menyelesaikan siasatan dan memutuskan bahawa 78 individu meninggal dunia di Kem Ingkayutthaborihan, Mukim Bo Thong, Daerah Nong Chik, Wilayah Pattani pada 25 Oktober 2004, berpunca daripada sesak nafas ketika dalam jagaan pegawai yang menjalankan tugas mereka.

Mahkamah kemudian mengeluarkan perintah supaya dokumen berkaitan dikembalikan kepada pendakwa raya. Pada 2005, pendakwa raya menghantar semula dokumen itu, berserta semua kenyataan kepada pegawai penyiasat Balai Polis Nong Chik. Siasatan menjurus kepada kes pembunuhan di luar undang-undang menurut Seksyen 143, Kanun Tatacara Jenayah.

3. Selepas Peguam Negara menerima kes pembunuhan di luar undang-undang dan siasatan bedah siasat oleh Mahkamah Wilayah Songkhla daripada Pol. Lt. Jeneral Itthiphon Atchariyapradit, beliau mengarahkan siasatan tambahan terhadap beberapa isu dan menetapkan keputusan siasatan tambahan diserahkan selewat-lewatnya pada 31 Julai 2024.

Penyiasat hanya menghantar semua hasil siasatan kepada Peguam Negara pada 20 Ogos 2024.

Pada 12 September lalu, Peguam Negara mempertimbangkan kes tersebut dan memerintahkan pendakwaan terhadap semua lapan suspek, sambil menyatakan bahawa bukti yang diperoleh daripada siasatan mendapati, walaupun suspek tidak berniat membunuh si mati, peruntukan 25 kenderaan untuk mengangkut kira-kira 1,000 penunjuk perasaan terlalu sesak.

Peguam Negara mendapati tertuduh 1 dan 7 sudah tahu jumlah kenderaan dan jumlah tahanan adalah tidak sesuai.

Tertuduh kedua hingga keenam dan kelapan yang merupakan pemandu turut melihat keadaan kenderaan yang dinaiki penunjuk perasaan menyebabkan 78 maut akibat sesak nafas ketika berada dalam tahanan pegawai menjalankan tugas.

Perbuatan lapan tertuduh itu boleh diramalkan dan boleh menyebabkan tahanan sesak nafas dan mati.

Oleh itu, tindakan lapan tertuduh adalah jenayah membunuh orang lain secara bersama. Kes ini mempunyai bukti yang mencukupi untuk didakwa.

Memandangkan penyiasat tidak memanggil tertuduh 1 hingga 8 untuk menerima pertuduhan sebagaimana diarahkan, Peguam Negara kemudian mengarahkan Pesuruhjaya Polis Diraja Thai untuk meneruskan pemberitahuan pertuduhan terhadap lapan tertuduh, bersama-sama dengan memaklumkan hak mereka dan keadaan kes mengikut Seksyen 134 Kanun Prosedur Jenayah (CPC) dan menyerahkan mereka kepada pendakwa di Pejabat Pendakwa Wilayah Pattani.

Untuk makluman, kes di atas adalah berbeza daripada kes Tak Bai yang dibicarakan oleh Mahkamah Wilayah Narathiwat sejak 23 Ogos lalu.

Kes yang diterima oleh Mahkamah Wilayah Narathiwat adalah kes yang difailkan oleh keluarga si mati dan mereka yang cedera, dan mahkamah mengeluarkan perintah untuk menerima tuntutan selepas proses siasatan. Pertuduhan utama ialah:

• Bersama-sama membunuh orang lain;
• Cubaan bersama untuk membunuh orang lain;
• Bersama-sama menyebabkan kecederaan fizikal yang mengakibatkan kematian orang lain; dan
• Bertindak menyalahi undang-undang mengakibatkan kematian.

Susulan itu, Mahkamah Wilayah Narathiwat mengarahkan tujuh pegawai kanan kerajaan, termasuk tertuduh pertama bekas Komander Tentera Wilayah 4, Jeneral Pisal Wattanawongkiri (kini Ahli Parlimen Parti Pheu Thai – parti kerajaan sekarang), supaya hadir memberi keterangan pembelaan.

Mereka ialah:

• Defendan Pertama – Jeneral Pisarn Wattanawongkiri (ketika kejadian adalah Panglima Tentera Thailand Wilayah Ke-4 yang bertanggungjawab bagi Selatan Thai);
• Defendan Ketiga – Jeneral Chalermchai Wirunphet (ketika kejadian adalah Panglima Divisyen ke-5 Infantri);
• Defendan Keempat – Pol. Jen. Wongkot Maneerin (ketika kejadian adalah bekas Pengarah Pusat Operasi Hadapan Polis Thailand);
• Defendan Kelima – Pol. Lt. Jen. Manoch Kraiwong (ketika kejadian adalah Komander Polis Wilayah 9)
• Defendan Keenam – Pol. Maj. Jen. Sak Sommai Phutthakul (ketika kejadian adalah Superintendan Balai Polis Daerah Tak Bai;
• Defendan Kelapan – Siva Saengmani (ketika kejadian adalah Timbalan Pengarah Bahagian Promosi Keamanan Wilayah Sempadan Selatan dan bekas Timbalan Setiausaha Tetap Kementerian Dalam Negeri); dan
• Defendan Kesembilan – Wichom Thongsong, (ketika kejadian adalah Gabenor Wilayah Narathiwat).

Defendan Kedua dan Ketujuh tidak didakwa.

Bagaimanapun, semua mereka tidak hadir menyebabkan mahkamah mengeluarkan waran tangkap terhadap enam daripada mereka, sementara surat pula dikeluarkan kepada Parlimen Thailand supaya mengarahkan Jeneral Pisan hadir di mahkamah.

Semua enam tertuduh yang dikenakan waran tangkap dikehendaki hadir di mahkamah untuk perbicaraan pada 15 Oktober depan.

Bagi kes yang diperintahkan oleh Peguam Negara untuk didakwa, ianya adalah kes pembunuhan di luar undang-undang, yang bermaksud kematian ketika dalam tahanan pegawai yang menjalankan tugasnya. Sama ada dituduh atau tidak, ianya terletak di atas budi bicara Peguam Negara.

Perdana menteri ketika itu, Thaksin Shinawatra (sekarang Thailand ditadbir oleh anak perempuannya) memohon maaf atas insiden Tak Bai, tetapi enggan bertanggungjawab. Polis pada mulanya berkata bahawa beberapa penunjuk perasaan bersenjata. Tiada siapa yang pernah didakwa atas kematian tersebut.

Tindakan keras itu, yang mendapat kecaman antarabangsa, berlaku ketika kawasan itu berada di bawah undang-undang tentera. Ia adalah salah satu insiden paling banyak memakan korban, ketika pemberontakan pemisah yang muncul semula pada2004.

Sejak itu lebih 7,600 orang terbunuh di tiga wilayah dikenali sebagai ‘Deep South’ yang didominasi penduduk Islam iaitu Narathiwat, Pattani dan Yala, serta empat daerah di wilayah Songkhla – Saba Yoi, Tepha, Chana dan Natawee.